Eg ber samferdselsministeren leggje fram ei totaloversikt fordelt pr ferjestrekning med beregningsgrunnlaget, tallgrunnlaget, berekna inntekter og utgifter i dei ulike ferjesambanda som dannar …

Eg ber samferdselsministeren leggje fram ei totaloversikt fordelt pr ferjestrekning med beregningsgrunnlaget, tallgrunnlaget, berekna inntekter og utgifter i dei ulike ferjesambanda som dannar grunnlaget for regjeringa sitt kostnads og berekningsgrunnlag for overføringar i statsbudsjettet til ferjedrifta til Møre og Romsdal fylkeskommune?

I skriftleg spørsmål til samferdselsministeren stilte eg i spørsmål nr 383 følgjande spørsmål med følgjande svar:
Kan samferdselministeren leggje fram ei totaloversikt over beregningsgrunnlaget for ferjedrifta totalt ang. Møre og Romsdal gjeldande fylkesvegferjene, som bekreftar eller avkreftar påstanden frå fylkeskommunedirektøren om at ferjefinansieringa i fylket er underfinansiert med 230 million kr årleg frå staten?
Svar:
I Noreg er det fylkeskommunen som har ansvar for drift og vedlikehald av fylkesvegnettet. Det gjeld òg drift av fylkesvegferjene. For spørsmål knytt til berekningsgrunnlaget for drifta av fylkesvegferjene i Møre og Romsdal ber eg representanten ta kontakt med Møre og Romsdal fylkeskommune.
Eg er fullstendig klar over at det er fylkeskommunane som har ansvaret for fylkesvegferjene, MEN at det er staten som har ansvaret for finansiering av desse etter ein gitt nøkkel for dette i dei årlege statsbudsjetta.
Eg vil samtidig minne statsråden om regjeringa sitt ansvar for å svare på spørsmål stilt frå Stortinget, der eg slett ikkje aksepterar at eit sprøsmål til regjeringa blir "flåsa vekk" med at eg liksom skal ta kontakt med fylkeskommunen for å svare ut eit spørsmål som er stilt til regjeringa. Eit spørsmål som gjelder REGJERINGA sitt finansieringsansvar overfor fylkeskommunal drift, i dette tilfellet ferjedrifta.
Det er regjeringa som faktisk må ha ein nøkkel, eit seriøst, forståeleg og forklarande beregningsgrunnlag for kva rammeoverføringar som vert gjeve dei enkelte ferjestrekningane i dei ulike ferjefylka.
Eg forsøker igjen, og ber samferdselsministeren svare skikkelig på mine spørsmål, eller så vil eg dersom dette ikkje skjer måtte gå vidare med saka til presidentskapet her på Stortinget.

Fylkeskommunar blir i hovudsak finansiert med frie inntekter, det vil seie skatteinntekter frå innbyggjarane og rammetilskot frå staten. Kommunar og fylkeskommunar kan rå fritt over desse inntektene, utan andre føringar frå staten enn gjeldande lovar og regelverk.

Møre og Romsdal fylkeskommune har anslagsvis frie inntekter på 6,6 mrd. kroner i forslag til statsbudsjett for 2025, noko som er ein auke på 8,1 prosent frå anslag på rekneskap for 2024. Fylkeskommunen har difor noko høgare anslått vekst i dei frie inntektene enn anslått vekst på 6,5 prosent på landsbasis. Prioritering av dei frie inntektene mellom ulike sektorar, som til dømes ferjer, er opp til den einskilde fylkeskommune. Dei frie inntektene er ikkje fordelte på ulike sektorar.

Inntektssystemet for fylkeskommunar fordeler og omfordeler de frie inntektene mellom fylkeskommunar. Gjennom utgiftsutjamninga blir fylkeskommunane kompenserte for ufrivillige forskjellar mellom fylkeskommunane, slik at dei blir sett i stand til å tilby innbyggjarane sine likeverdige tenester. Utgiftsutjamninga skjer i praksis gjennom kostnadsnøkkelen for fylkeskommunar, som består av fleire kriterium, mellom anna normerte ferjekostnader. Kriteriet normerte ferjekostnader er en del av grunnlaget for omfordelinga mellom fylkeskommunar gjennom utgiftsutjamninga slik at alle fylkeskommunar som har høgare utgiftsbehov enn landsgjennomsnitt får eit tillegg i sitt innbyggjartilskotet gjennom utjamninga. Mens alle fylkeskommunar som har lågare utgiftbehov enn landsgjennomsnittet, får eit tillegg gjennom utgiftsutjamninga. Kriteriet påverkar ikkje samla ramma som blir fordelt til fylkeskommunar, men påverkar omfordeling mellom fylkeskommunar.

Kriteriet normerte ferjekostnader er rekna ut med ein kostnadsmodell utvikla av Møreforsking Molde, med nokre justeringar frå departementet. Kostnadsmodellen tek utgangspunkt i ei normativ tilnærming og reknar ut dei normerte kostnadene ved å drifte det enkelte ferjesambandet, basert på nokre forutsetningar. Kriteriet blir rekna ut med utgangspunkt i mellom anna trafikkmengd (årsdøgntrafikk av personbileiningar, ÅDT PBE), rundturlengde og type farvatn for kvart einskild ferjesamband.

Ferjekostnadene er fråtrekte estimerte billettinntekter som blir rekna ut med ein modell utvikla av Transportøkonomisk institutt (TØI), med nokre justeringar frå departementet, sjå kapittel 4 i kommuneproposisjonen for 2024. Modellen er basert på mellom anna rundturlengde og trafikktal. Vidare er det òg teke omsyn til at ferjesambanda som er ein del av ordninga med gratis ferje ikkje har billettinntekter.

Berekningsgrunnlaget for normerte ferjekostnader for ferjesambanda i Møre og Romsdal er vist i tabellen under, saman med berekna kriterieverdi (siste kolonne). Det er viktig å vere klar over at normerte ferjekostnader i tabellen er ikkje det Møre og Romsdal får i tilskot til ferjedrifta, dette vert berre nytta som eit grunnlag for å rekne ut omfordelinga gjennom utgiftsutjamninga i inntektssystemet. Det er dei frie inntektene som skal finansiere fylkeskommunens utgifter til ferjene, og fylkeskommunen som sjølv avgjer korleis desse skal fordelast mellom dei ulike oppgåvene fylkeskommunen har ansvar for.


Tabell 1 – Berekningsgrunnlaget for normerte ferjekostnader i inntektssystemet for fylkeskommunar for 2025.

Samband Trafikktal 2023, PBE ÅDT* Rundtur-lengde, km** Farts-
område*** Total-
kostnadar,
Mill. kr. Berekna inntekter,
Mill. kr. Netto kostnadar,
Mill. kr
Arasvika-Hennset 194 6,3 1 21,119 0,0 21,1
Aukra-Hollingsholmen 1 569 5,9 1 52,537 0,0 52,5
Brattvåg - Dryna 219 12,5 2 24,239 0,0 24,2
Edøya - Sandvika 528 12,2 3 50,204 0,0 50,2
Eidsdal - Linge 984 5,4 1 46,910 12,0 34,9
Hareid - Sulesund 3 320 15,5 2 136,447 45,9 90,5
Festøya -Hundeidvika 143 9,6 1 21,619 0,0 21,6
Kvanne-Rykkjem 730 4,8 1 32,677 7,3 25,3
Larsnes - Åram - Voksa - Kvamsøya 284 20,2 3 42,253 0,8 41,5
Molde - Sekken 86 22,2 2 22,707 0,0 22,7
Seivika - Tømmervåg 1 114 13,0 2 91,554 14,6 77,0
Småge - Orta - Finnøya - Sandøya - Ona 85 51,1 5 43,745 0,000 43,7
Solholmen - Mordalsvågen 702 5,4 1 34,273 0,0 34,3
Stranda - Liabygda 1 014 5,6 1 36,713 10,6 26,2
Sykkylven - Magerholm 3 342 7,2 1 82,555 31,1 51,5
Sæbø - Leknes 155 6,4 1 21,297 0,0 21,3
Standal - Trandal - Sæbø - Skår 23 16,3 1 18,138 0,0 18,1
Volda - Lauvstad 394 15,0 1 37,396 5,0 32,4
Åfarnes - Sølsnes 2 457 6,3 1 74,850 27,2 47,7
Årvika - Koparneset 785 5,0 1 33,257 7,1 26,2
Sum 924,5 161,5 762,9
*Gjennomsnittleg trafikktal for 2023 er henta frå Ferjedatabanken eller fylkeskommunar.
**Opplysningane om sambandslengd vart fastsette i samband med høyringa av det dåverande Kommunal- og moderniseringsdepartementet sitt forslag til prinsipp for berekning av sambandslengd og sambandsinndeling i inntektssystemet.
***Fartsområde er klassifisert ihht. forskrift om fartsområde